Menu

معاونت بهداشت دانشکده بهبهان

معرفي واحد مدیریت و کاهش خطر بلايا

واحد مديريت و كاهش خطر بلايا با هدف ” كاهش خطر مخاطرات طبيعي و انسان ساخت در سطح جامعه، تسهيلات و منابع نظام سلامت  در سال ۱۳۹۳ همزمان با ادغام برنامه هاي مديريت و كاهش خطر بلايا در نظام سلامت كشور و قرار گرفتن در بسته خدمتي “خدمات سلامت سطح اول” در حوزه معاونت بهداشتي دانشگاه تشكيل و بصورت مستقل شروع به كار نمود. اين واحد در حال حاضر داراي ۱کارشناس مسئول  و ۱ كارشناس  بوده و در راستاي هدف فوق در فازهاي پيشگيري، كاهش آسيب، آمادگي، پاسخ و ارزيابي مشغول به فعاليت مي باشد.

گروه مدیریت و کاهش خطر بلایا  در وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی به منظور شناخت وضعیت موجود نظام شبکه در قالب آمادگی، ارزیابی آسیب پذیری غیر سازه ای و ارزیابی آسیب پذیری سازه ای در برابر حوادث طبیعی از جمله سیل و زمین لرزه تشکیل شده است. در واقع اهداف مدیریت و کاهش خطر بلایا در نظام سلامت، مشخص کردن چالشها و نقاط قوت و فرصتها، راهبردهای پیشنهادی در راستای نیل به اهداف منشور سال 1404 و توانمند سازی مراکز بهداشتی درمانی شهری و روستایی می باشد.

در تازه ترین گزارش منتشره در خصوص بحث بلایا از سوی موسسه دیده بان جهانی در واشنگتن با عنوان « آن سوی بلایا ایجاد فرصتها برای صلح » آمده است که از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۸۵ تعداد بلایا در جهان تقریبا دو برابر شده است. توجه به این واقعیت که در طول یک دهه گذشته تعداد بلایا دو برابر شده و تقریبا در هر روز یک سانحه جدید اتفاق افتاده است نشان می دهد که نه تنها از اهمیت بحث مدیریت خطر بلایا کاسته نشده بلکه با توجه به رشد روز افزون تعداد بلایا و افزایش تاثیرات تخریبی آنها بر اقتصاد و جامعه اهمیت آن نیز افزایش یافته است.

  مدیریت بلایا و  مدیریت خطر بلایا 

در ابتدا لازم است تا تفاوت این دو موضوع یعنی مدیریت بلایا و مدیریت خطر بلایا روشن شود. مدیریت بلایا یک مفهوم کلی تر و مدیریت خطر بلایا یک مفهوم بخشی و جزئی تر است. به عبارتی مدیریت خطر بلایا در ضمن مدیریت بلایا به عنوان یک چرخه بزرگتر قرار دارد. مدیریت خطر بلایا را می توان به عنوان بخشی از روند مدیریت بلایا در نظر گرفت و لیکن مدیریت بلایا مجموعه ای از اقدامات دیگر غیر از خطر بلایا را نیز در برمی گیرد.

چرخه مدیریت بلایا در ۵ مرحله قابل ذکر می باشد :

Prevention *   یا پیشگیری

Mitigation * یا کاهش آثار

Preparedness * یا آمادگی

Response * یا پاسخگوئی

Rehabilitation * یا نوسازی

بنابراین مدیریت بلایا مجموعه ای از اقدامات مدیریتی شامل مرحله قبل از وقوع سانحه هم زمان وقوع و هم بعد از آن می شود. در چرخه مدیریت بلایا هر بخشی یک رشته جدای تخصصی محسوب می شود و روش مدیریتی یک روش مدیریتی از بالا به پایین است به نحوی که قربانیان بسان افراد بیچاره و نیازمند در نظر گرفته می شوند و دخالت افراد و نهادهای خارج از جامعه آسیب دیده برای کمک به جامعه آسیب دیده بیشتر مورد تاکید قرار می گیرد.

بحث مدیریت خطر بلایا و کاهش آثار بلایا امروزه در ادبیات روز بین المللی بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد این بحث ارتقا استانداردها در مدیریت خطر را نیز در بر می گیرد. تعریف مدیریت خطر بلایا عبارت است از روند سیستماتیک استفاده از تصمیمات مدیریتی مهارتهای عملیاتی و سازمانی و ظرفیتهای جوامع برای کاهش آثار مخاطرات طبیعی و بلایای مربوطه محیط زیستی و تکنولوژیکی است.

این مدیریت همه گونه اقداماتی شامل اقدامات ساختاری و غیر ساختاری برای جلوگیری (پیشگیری ) یا محدود کردن (کاهش آثار و آمادگی ) تاثیرات مخرب مخاطرات را در برمی گیرد.

این مفهوم تاکید بیشتری بر اقدامات در مرحله قبل از وقوع سانحه دارد و شامل سه چرخه کاهش آثار پیشگیری و آمادگی می شود که با اهداف توسعه پایدار ارتباط پیدا می کند. برطبق این روش برای کاهش خطر بلایا باید در مرحله بعد از وقوع سانحه شامل نیز بحث کاهش ریسک را در نظر داشت recovery و بهسازی  Rehabilitation  نوسازیResponse  پاسخگویی

رویکرد استراتژی بین المللی کاهش بلایای سازمان ملل متحد

در کنفرانس سال ۱۳۸۳ که در ژنو برگزار شد و نماینده وقت جمهوری اسلامی ایران در جلسات مربوطه حضور داشت برای کاهش بلایا ۵ اولویت طی یک دوره ده ساله در نظر گرفته شد و از سازمانها و کشورها درخواست گردید تا این ۵ اولویت را پیگیری نمایند. این اولویت ها به ترتیب عبارتند از :

۱) تضمین اینکه کاهش خطر بلایا یک اولویت ملی و محلی با مبانی سازمانی قوی برای اجرا می باشد.

۲) تعیین ارزیابی و نظارت بر خطرات احتمالی بلایا و ارتقا سیستم هشداردهی اولیه

۳) استفاده از دانش نوآوری و آموزش برای ایجاد یک فرهنگ ایمنی و برگشت پذیری در همه سطوح

۴) کاهش عناصر اساسی ریسک

۵) تقویت آمادگی برای بلایا به منظور پاسخگوئی موثر در همه سطوح

ایجاد مجامع ملی کاهش خطر احتمالی بلایا در همه کشورها

براساس برنامه کاری هیوگو که در سال ۱۳۸۴ در کوبه ژاپن به تصویب رسید از کشورها خواسته شد تا مجمع ملی را در زمینه هماهنگی پیرامون کاهش خطر بلایا در کشورهای خود ایجاد نمایند. در حال حاضر در کل دنیا نزدیک به ۴۰ کشور مجمع ملی خود را تاسیس کرده اند و در قاره آسیا تنها ۵ کشور مجمع ملی دارند. جمهوری اسلامی ایران جز کشورهای پیشرو در این زمینه بود و در ادامه کمیته ملی کاهش بلایا در دهه ۹۰ اولین کشور بود که در قاره آسیا بلافاصله بعد از کنفرانس کوبه ایجاد مجمع ملی کاهش خطر بلایا در رساند. این مجامع جهانی منطقه ای و ملی در سیستم جدید به صورت یک شبکه کار می کنند.

كاركردهاي حوزه بهداشت عمومي در مديريت و كاهش خطر بلاياي طبيعي و انسان­ساخت

قبل از وقوع بلايا:

·         ارزيابي آسيب­پذيري و آمادگي تسهيلات و منابع بهداشتي

·         اجراي اقدامات كاهش آسيب­پذيري و ارتقاي آمادگي تسهيلات و منابع بهداشتي

·         جلب مشاركت عمومي براي اجراي برنامه­هاي سلامت-محور كاهش خطر بلايا

·         آگاه­سازي عمومي درباره راهكارهاي ارزيابي و كاهش خطر بلايا

·         تدوين برنامه پاسخ هماهنگ و موثر با مشاركت ساير بخش­ها

·         ذخيره­سازي لوازم و ملزومات ارايه خدمت بهداشتي اوليه در فاز پاسخ

·         استقرار فرآيند سامانه هشدار اوليه مخاطرات در تسهيلات بهداشتي

·         اجراي برنامه­هاي آموزش تخصصي براي مديران و كاركنان بهداشتي

·         اجراي تمرين­هاي آمادگي بلايا در تسهيلات بهداشتي و جامعه

در زمان وقوع بلايا:

·         ارزيابي سريع آسيب­ها و نيازهاي تسهيلات بهداشتي و جامعه

·         ارزيابي مستمر نيازهاي بهداشتي جمعيت آسيب­ديده

·         ارايه مراقبت­هاي بهداشتي اوليه هماهنگ، به­موقع و موثر

·         پايش و ارزشيابي اثربخشي ارايه مراقبت­هاي بهداشتي اوليه

پس از وقوع بلايا:

·         تدوين برنامه بازيابي تسهيلات بهداشتي با رويكرد توسعه پايدار

·         بازسازي تسهيلات و بازيابي برنامه­هاي بهداشتي آسيب ديده

·         مشاركت در تدوين و اجراي بازيابي رواني-اجتماعي جامعه

·         پايش و ارزشيابي اقدامات فاز بازيابي بلايا